ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދެކުނުގެ އަތޮޅުތަކުގެ ތެރެއިން ލާމު އަތޮޅަކީ ތާރީޚީ ގޮތުންނާއި ސަގާފީ ގޮތުން ވަރަށް މުއްސަނދި އަތޮޅެކެވެ. މި އަތޮޅުގެ އެންމެ ބޮޑު އަދި އެންމެ މަޝްހޫރު ރަށް ކަމުގައިވާ ލާމު ގަމަކީ، އެހެން ރަށްރަށާ އަޅާ ބަލާއިރު ވަރަށް ގިނަ ގޮތްގޮތުން ޚާއްސަ ރަށެކެވެ. ގަމަކީ ހަމައެކަނި ބޮޑު ރަށެއް ނޫނެވެ. އެއީ ގަދީމީ ތާރީޚާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބުދުދީނުގެ ޒަމާނުގެ އަސަރުތަކާއި، އަދި ދިގު ތަރައްޤީގެ ދަތުރެއް ހިމެނޭ ރަށެކެވެ. މި ލިޔުމުގައި، ލ. ގަމުގެ ތާރީޚާއި، ސަގާފަތާއި، އަދި މިޒަމާނުގެ ކުރިއެރުންތަކުގެ މައްޗަށް އަލިއަޅުވާލެވޭނެއެވެ.
ލ. ގަމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެންމެ ދިގު ތާރީޚީ އަސަރުތައް ފެންނަން ހުރި ރަށްރަށުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ރަށެކެވެ. މި ރަށުގެ ތާރީޚު ދިވެހިރާއްޖެ އިސްލާމްވުމުގެ ކުރިއާއި ގުޅިފައިވެއެވެ. ގަމުން ފެނިފައިވާ ބުދުދީނުގެ ބޮޑެތި ވީރާނާ ތަންތަނަކީ، މި ރަށުގެ ގަދީމީ މުއްސަނދިކަން ހާމަކޮށްދޭ އެންމެ ބޮޑު ހެއްކެވެ. މި ތަންތަނުގެ ތެރެއިން އެންމެ މަޝްހޫރު ތަނަކީ ’ހައްދުންމަތީ ބުދު‘ ނުވަތަ ’ހައްދުންމަތީ ބޮޑު ހުރާ‘ ގެ ނަމުން މަޝްހޫރުވެފައިވާ ބުދުދީނުގެ ބިނާތަކުގެ ބައިތަކެވެ. މި ބިނާތަކުގެ ބޮޑު ކަމާއި، އެތަންތަން ބިނާކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްފައިވާ އިންޖިނިއަރިންގެ ހުނަރަކީ، އެ ޒަމާނުގައި މި ރަށުގައި ދިރިއުޅުނު މީހުންގެ ޤާބިލުކަން ދައްކުވައިދޭ ކަމެކެވެ. ’ބޮޑު ހުރާ‘ އަކީ ރާއްޖެ އިސްލާމް ވުމުގެ ކުރިން ދިވެހިރާއްޖޭގައި އޮތް ބުދުދީނުގެ ބޮޑެތި ފައްޅިތަކާއި ސްތޫޕާތަކުގެ ބާކީ ހުރި ތަންތަނެވެ. މި ތަންތަނުގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޮޑަށް ފާހަގަކުރެވެނީ ލ. ގަން އަދި ލ. އިސްދޫ/ކަލައިދޫގައި ހުރި ބޮޑު ހުރާ (ހައްތެލި) ތަކެވެ. މި ހުރާތަކަކީ ބޮޑެތި ގާތަކުން ބިނާކޮށްފައިވާ ތަންތަނެވެ. މި ތަންތަނުން ބުދުދީނުގެ ބުދުތަކާއި، ފެންވަރަ ވަޅުތަކާއި، އެހެނިހެން އާސާރީ ތަކެތި ފެނިފައިވެއެވެ. ’ހައްދުންމަތީ ބުދު‘ މި ނަމުން މާނަކުރެވެނީ މި ހުރާތަކުން ފެނުނު ބުދު ދީނުގެ ބުދުތަކަށާއި ބުދު ފައްޅިތަކަށެވެ. މި ތަންތަނުން ދައްކައިދެނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެންމެ ދެކުނުގެ އަތޮޅުތަކުގައި ވެސް ބުދުދީނުގެ ނުފޫޒު ވަރަށް ބޮޑަށް ފެތުރިފައިވާ ކަމެވެ. މިބިނާތަކުގެ ބޮޑުކަމާއި އޮނިގަނޑުން އެނގިގެންދަނީ އޭރު މި ސަރަޙައްދުތަކުގައި ވަރަށް ބޮޑެތި ދީނީ މަރުކަޒުތައް ހިންގާފައިވާކަމެވެ. މި މައުލޫމާތުތައް ހޯދިފައިވަނީ އާސާރީ ދިރާސާތަކާއި، ބިދޭސީ އަދި ދިވެހި ތާރީޚު ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ކުރި ދަތުރުތަކާއި ދިރާސާތަކުންނެވެ.
ގަމުގެ ތާރީޚީ ތަންތަނުގެ ތެރެއިން އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް ތަނަކީ ’ހައްތެލި‘ އެވެ. މިއީ ބޮޑު ބުދުދީނުގެ ސްޓޫޕާއެއް ކަމަށް ބެލެވޭ ތަނެކެވެ. މި ތަންތަން ދިރާސާކުރުމުން އެނގޭ ގޮތުގައި، ގަމަކީ އެ ޒަމާނުގައި ދީނީ އަދި އިޖުތިމާޢީ މުހިންމު މަރުކަޒެއްގެ ގޮތުގައި އޮތް ރަށެކެވެ. އިސްލާމްދީނަށް ބަދަލުވުމަށްފަހު، މި ބިނާތައް ވީރާނާވެފައިވީ ނަމަވެސް، އެތަންތަނުގެ ބާކީ ހުރި ބައިތަކުން އެ ޒަމާނުގެ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އާކިޓެކްޗަރަލް ހުނަރުތައް ދައްކުވައިދެއެވެ. މި ތާރީޚީ ތަންތަނަކީ ގަމުގެ އަހުލުވެރިންގެ ތެރޭގައި ޤަދީމީ ސަގާފަތެއް ދެމިގެން އައިސްފައިވާކަން ހާމަކޮށްދޭ ކަންކަމެވެ.
ލ. ގަމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެންމެ ބޮޑު އެއް ރަށެވެ. މި ރަށް އޮތީ ލާމު އަތޮޅުގެ ހުޅަނގު ބިތުގައެވެ. ގަމުގެ ބޮޑު މިނާއި، ދިގު ފަޅުތަކާއި، ގުދުރަތީ ރީތިކަމަކީ މި ރަށުގެ ޚާއްސަ ސިފައެކެވެ. ގަމުގެ ބޮޑު ސަރަޙައްދުގެ ސަބަބުން، ދަނޑުވެރިކަމަށް ވެސް ނުހަނު ރަނގަޅު މާހައުލެއް ލިބިފައިވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ގަމަކީ ލާމު އަތޮޅުގެ މައި ރަށް ކަމުގައި އަތޮޅު ރައްޔިތުން ފާހަގަ ކުރެއެވެ.
ގަމަކީ ތާރީޚީ ގޮތުން މުހިންމު ރަށެއް ނަމަވެސް، ޒަމާނީ ތަރައްޤީގައި ވެސް ވަރަށް ބޮޑު ކުރިއެރުމެއް ހޯދާފައިވާ ރަށެކެވެ. ލާމު އަތޮޅު ހިމެނޭ ސަރަޙައްދުގައި އޮންނަ ކައްދޫ އެއަރޕޯޓް ގަމާއި ގުޅުވައިދެނީގަމާއި ކައްދޫއާއި ދެމެދެ ހަދާފައިވާ ބޮޑު މަގަކުންނެވެ. މީގެ އިތުރުން، ގަމުގެ އެތެރޭގައި ހެދިފައިވާ ފުޅާ މަގުތަކާއި، ޒަމާނީ ޚިދުމަތްތަކުގެ ސަބަބުން، ރަށުގެ އިޤްތިޞާދީ އަދި އިޖުތިމާޢީ ދިރިއުޅުން ވަރަށް ބޮޑަށް ފަސޭހަވެފައިވެއެވެ. އަދި މިރަށަކީ ސިއްޙީ ޚިދުމަތްތަކާއި، ތަޢުލީމީ މަރުކަޒުތަކާއި، ވިޔަފާރީގެ ރޮނގުން ބާރު ދުވެލީގައި ކުރިއަރަމުން އަންނަ ރަށެކެވެ.
މި ރަށުގެ އަހުލުވެރިންނަކީ ވަރަށް އޯގާތެރި އަދި އެއްބައިވަންތަ ބައެކެވެ. ހައްދުންމަތީ އެހެން ރަށްރަށެކޭ އެއްފަދައިން، ގަމުގެ ސަގާފަތުގައި ވެސް ޚާއްސަ އާދަތަކާއި، ތަފާތު ރީތި ބަހުރުވައެއް ހިމެނެއެވެ. ހައްދުންމަތީ ބަހުރުވައަކީ ދިވެހި ބަހުގެ އެހެން ބަހުރުވަތަކާ ތަފާތު، ޚާއްސަ އަޑުތަކެއް ހިމެނޭ ބަހުރުވައެކެވެ. މި ބަހުރުވައިގެ މުއްސަނދިކަން ގަމުގެ މީހުންގެ ވާހަކަތަކުންނާއި، ލަވަތަކުން ފެނިގެންދެއެވެ.
ގަމުގައި ދިރިއުޅޭ މީހުންގެ ތެރޭގައި ގަދީމީ ފަންނުތަކާއި، އާދަކާދަތައް އަދިވެސް ފެންނަން އެބަހުއްޓެވެ. އެގޮތުން މަސްވެރިކަމާއި ދަނޑުވެރިކަމަކީ އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ފާހަގަ ކުރެވޭ މުހިންމު ދެކަންތަކެވެ. މީގެ އިތުރުން، ގަމު އަންހެނުންގެ ތެރޭގައި އިހުގެ މަސައްކަތްތަކާއި، ލިބާސް ފަދަ ސަގާފީ ހެދުންތައް ފެހުމާއި އެހެނިހެން ހުނަރުތައް އަދިވެސްފެންނަން ހުރިކަން ވަރަށް ބޮޑަށް ފާހަގަވެއެވެ. މިކަންކަން ކުރަން ފަރިތަ ދަންނަ މީހުން ތިބިކަމީ މި ކަންކަން ދިރިހުރި ކަމުގެ ހެއްކެކެވެ.
ލާމު އަތޮޅު ގަމަކީ ހަމަގައިމުވެސް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚީ، ސަގާފީ އަދި އިޤްތިޞާދީ މުހިންމުކަން އެކުލެވޭ ޚާއްސަ ރަށެކެވެ. ބުދުދީނުގެ ޒަމާނުގެ އަސަރުތަކުން ފެށިގެން، ޒަމާނީ ތަރައްޤީގެ މަގުތަކާ ހަމައަށް ގަމުގެ ދަތުރު މިވަނީ ވަރަށް ގިނަ ބަދަލުތަކެއް ގެނެސްފައެވެ. ގަމުގެ ބޮޑު މިނާއި، ތާރީޚީ މުއްސަނދިކަމާއި، އަދި އެ ރަށުގެ މީހުންގެ އެއްބައިވަންތަކަމުގެ ސަބަބުން، ގަމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މުސްތަޤުބަލުގައި ވެސް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާނެ ރަށެއްކަން ކަށަވަރެވެ. ގަމަކީ ހަމައެކަނި ބޮޑު ރަށެއް ނޫނެވެ. އެއީ ގިނަ ޒަމާންތަކެއްގެ ތާރީޚީ ހެކިތައް އެކުލެވޭ، ކުރިއަރަމުންދާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރީތި މިސާލެކެވެ.
